Құдалық пен сырға салу: ретімен түсіндіреміз
Қазақ тойы бір күнде басталмайды. Үйлену тойына дейін екі әулет бірнеше маңызды дәстүрден өтеді, солардың ішіндегі ең негізгілері – құдалық пен сырға салу. Бұл екі ұғымды жиі шатастырады: қайсысы бірінші өтеді, кім барады, не апару керек? Бұл мақалада құдалық пен сырға салудың мәнін, айырмашылығын және той алдындағы дәстүрлердің дұрыс ретін түсінікті тілмен түсіндіреміз.
Құдалық деген не?
Құдалық – жігіт жағының қыз жағына ресми түрде келіп, қызды айттыру, яғни екі жастың қосылуына ата-ананың келісімін сұрау рәсімі. Халық арасында оны «құда түсу» деп те атайды. Құдалық арқылы екі әулет туыс болуға бел байлайды, сондықтан бұл дәстүр ерекше салмақты саналады.
Құдалыққа жігіттің әкесі бас құда болып барады, қасында жақын туыстары мен беделді ақсақалдар болады. Ал анасы бас құдағи ретінде қатысады. Қыз жағы құдаларды дастарқан жайып, құрметпен қарсы алады.
Сырға салу деген не?
Сырға салу – жігіт жағының қызға сырға тағып, оның енді «айттырылған қыз» екенін білдіретін рәсім. Сырғаны әдетте болашақ енесі немесе күйеу жақтың құрметті әйелі қыздың құлағына өз қолымен тағады.
Бұл дәстүрдің мәні терең: сырға тағылған қызға өзге жақтан құда түспейді. Яғни сырға – қыздың болашақ әулетке тиесілі екенін, екі жақтың уәдесі берік екенін көрсететін белгі.
Құдалық пен сырға салудың айырмашылығы
- Мақсаты. Құдалық – екі әулеттің келісімі, ал сырға салу – сол келісімнің қызға тағылған белгісі.
- Қатысушылар. Құдалықта ер адамдар, яғни құдалар басты рөлде болады. Сырға салуда басты рөлде – болашақ ене мен күйеу жақтың әйелдері.
- Уақыты. Көп өңірде сырға құдалық кезінде бірге салынады. Кей отбасылар оны жеке күні, бөлек рәсім ретінде өткізеді.
Той алдындағы дәстүрлердің реті
Өңірлер мен отбасыларда айырмашылықтар болғанымен, жалпы реті мынадай:
- Жастардың келісімі және ата-анаға айту. Жігіт пен қыз шешім қабылдаған соң, отбасыларына хабарлайды.
- Құда түсу (құдалық). Жігіт жағы қыздың үйіне келіп, ресми түрде қызды айттырады.
- Сырға салу. Құдалықпен бірге немесе одан кейін бөлек өткізіледі.
- Той мерзімі мен шығындарды келісу. Қыз ұзату мен үйлену тойының күні, қалың мал және басқа да мәселелер шешіледі.
- Қыз ұзату. Қыздың төркінінде өтетін той.
- Үйлену тойы және беташар. Келін күйеу жақтың әулетімен танысатын басты той.
Құдалық қалай өтеді?
1. Құдаларды қарсы алу
Қыз жағы құдалар келетін күнге алдын ала дайындалады: дастарқан жайылады, жақын туыстар шақырылады. Құдалар үйге кіргенде оларды құрметпен қарсы алып, төрге отырғызады.
2. Келісім сөз және бата
Бас құда келген мақсатын айтады. Екі жақтың үлкендері сөз алып, жастарға ақ тілек білдіреді. Келісім болған соң ақсақалдар бата береді. Бұл сәттен бастап екі отбасы бір-біріне «құда» деп атала бастайды.
3. Құйрық-бауыр жегізу
Дәстүр бойынша қыз жағы құдаларға қойдың құйрығы мен бауырын араластырып дайындап ұсынады. Құйрық-бауырды жеу – екі жақтың уәдесі бекіді, енді құдалық бұзылмайды деген белгі.
4. Той мерзімін келісу
Құдалар қыз ұзату мен үйлену тойының шамамен қай уақытта өтетінін, шығындардың қалай бөлінетінін талқылайды. Кейде бұл мәселелер кейінгі кездесуге қалдырылады.
5. Киіт кигізу
Құдалар аттанар кезде қыз жағы оларға киіт кигізеді – шапан, орамал, сыйлықтар береді. Бұл – құдаларға көрсетілген құрмет пен ризашылықтың белгісі.
Сырға салу қалай өтеді?
Сырғаны кім салады?
Сырғаны көбіне болашақ енесі салады. Егер ол қатыса алмаса, күйеу жақтың үлкен әйелдерінің бірі – әпкесі, жеңгесі немесе құдағиы салуы мүмкін.
Қандай сырға таңдаған жөн?
Дәстүр бойынша алтын немесе күміс сырға таңдалады. Бұл – бай өмір мен берекенің нышаны. Сырғаны қыздың талғамына сай, күнделікті тағуға ыңғайлы етіп таңдаған дұрыс.
Сырға салу рәсімінің барысы
Сырға тағылған соң қыздың басынан шашу шашылады, үлкендер ақ батасын береді. Кей отбасылар сырғамен бірге қызға шапан, орамал немесе басқа да сыйлықтар ұсынады.
Құдалыққа не апару керек?
- Сырға – егер сырға салу құдалықпен бірге өтсе.
- Дастарқанға арналған тағамдар – тәттілер, жемістер, бауырсақ, кәмпит.
- Қыздың ата-анасына сыйлықтар – шапан, орамал, мата немесе отбасы келіскен басқа сыйлықтар.
- Шашу – кәмпит пен тиын.
- Қыздың өзіне сыйлық – киім, әшекей немесе әдемі қорап.
Не апару керектігі өңірге қарай өзгеруі мүмкін, сондықтан құдалыққа дейін екі жақтың өкілдері алдын ала сөйлесіп алғаны жөн.
Құдалар мен туыстарды қалай шақыру керек?
Құдалықтан кейін отбасылар ең маңызды кезеңге – қыз ұзату мен үйлену тойына дайындала бастайды. Қонақтар тізімі көп, уақыт аз болғанда шақыруды тез әрі әдемі жіберу маңызды.
SHAQYRU24 сервисінде қыз ұзату мен үйлену тойына арналған онлайн шақыруды телефоннан 5 минутта жасауға болады. Шақыруда той бағдарламасы, мекенжай картасы, музыка мен фотосуреттер болады. Әр қонаққа есімімен жеке шақыру жіберіп, кімнің келетінін бірден біліп отырасыз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Алдымен құдалық өтеді ме, сырға салу ма?
Әдетте алдымен құда түседі, ал сырға сол күні немесе кейінірек салынады. Сырға құдалықтан бұрын салынатын жағдайлар да кездеседі, бұл отбасылардың келісіміне байланысты.
Құдалыққа қанша адам барады?
Нақты саны жоқ. Көбіне бас құда мен бас құдағи бастаған 5–15 адам барады.
Сырғаны кім сатып алады?
Сырғаны жігіт жағы сатып алады және оны болашақ ене немесе күйеу жақтың құрметті әйелі тағады.
Құдалықтан кейін той қашан өтеді?
Бұл екі жақтың келісіміне байланысты. Көбіне құдалықтан кейін бірнеше аптадан бірнеше айға дейінгі уақыт аралығында той өткізіледі.
Қорытынды
Құдалық – екі әулеттің келісімі, ал сырға салу – сол келісімнің қызға тағылған белгісі. Бұл дәстүрлер жастардың болашақ отбасына берік іргетас қалап, екі жақтың арасына сыйластық орнатады. Ал құдалықтан кейін тойға дайындық басталғанда, SHAQYRU24 шақыру үлгілерімен танысып, қонақтарыңызға ерекше шақыру жіберіңіз.